EF ย่อมาจาก Executive Functions หรือในภาษาไทยเรียกว่า ทักษะสมองส่วนหน้า
เป็นชุดของทักษะสำคัญที่อยู่ในสมองส่วนหน้าที่ช่วยให้เราสามารถ ควบคุมตนเอง วางแผน คิดยืดหยุ่น และจัดการกับปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ
EF (Executive Functions) คือชุดของกระบวนการทำงานของสมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex)
ที่ทำหน้าที่ บริหารจัดการความคิด พฤติกรรม อารมณ์ และการเรียนรู้
เพื่อให้มนุษย์สามารถดำเนินชีวิตได้อย่างมีเป้าหมาย วางแผน ควบคุมตนเอง และปรับตัวกับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้อย่างเหมาะสม
EF ไม่ใช่ความฉลาด (IQ) แต่เป็น ความสามารถในการใช้ชีวิต (EQ + ทักษะสมองบริหาร)
• เด็ก IQ สูง แต่ EF ต่ำ อาจจะเรียนเก่งแต่ขาดวินัย ไม่จดจ่อ ขี้เบื่อ
• เด็ก EF ดี อาจเรียนในระดับกลางแต่มีวินัย รู้หน้าที่ ทำงานเป็นระบบ จึงประสบความสำเร็จในระยะยาว
EF กับเด็กปฐมวัย
ช่วงวัย 0–6 ปี คือช่วง “หน้าต่างทอง” ของการพัฒนา EF
เพราะสมองส่วนหน้ากำลังเจริญเติบโตและไวต่อประสบการณ์อย่างมาก
สิ่งที่ช่วยส่งเสริม EF ในเด็กเล็ก
• การเล่นอิสระ (สมมติบทบาท เล่นสร้างสรรค์)
• การฟังนิทาน และตอบคำถาม
• กิจกรรมที่ต้องรอคอย/มีลำดับขั้นตอน เช่น เล่นเกมผลัดกัน การวาดภาพตามคำสั่ง
• การอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีระเบียบและอบอุ่น
ทำไม EF สำคัญในชีวิตจริง?
• ใช้ในการเรียน (ฟังคำสั่ง จำเนื้อหา มีสมาธิ)
• ใช้ในชีวิตประจำวัน (เก็บของเป็นที่ วางแผนทำการบ้าน)
• ใช้ในสังคม (รู้จักรอ ปรับตัว แก้ปัญหากับเพื่อนได้)
• พัฒนาเป็น “คนเก่งและดี” ที่ใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ
|
ลำดับ |
ทักษะ |
อธิบายแบบละเอียด |
ตัวอย่างพฤติกรรม |
|
1 |
Inhibitory Control (การยั้งคิด) |
การหยุด ควบคุมอารมณ์ ความอยาก หรือพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม |
เด็กรู้จักรอคิว ไม่แย่งของ ไม่ตะโกนเวลาโกรธ |
|
2 |
Working Memory (ความจำเพื่อใช้งาน) |
การเก็บข้อมูลไว้ในสมองระยะสั้นเพื่อนำไปใช้ต่อได้ |
เด็กฟังครูสั่งงาน 3 ข้อ แล้วทำได้ครบ |
|
3 |
Emotional Control (ควบคุมอารมณ์) |
การจัดการอารมณ์ตนเองให้เหมาะสม |
โดนเพื่อนแย่งของแต่ไม่ร้องไห้หรือโกรธ |
|
4 |
Sustained Attention (จดจ่อใส่ใจ) |
การมีสมาธิ ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งต่อเนื่อง |
เด็กสามารถนั่งระบายสีได้นานโดยไม่วอกแวก |
|
5 |
Task Initiation (ริเริ่มลงมือทำ) |
เริ่มทำงานได้โดยไม่ต้องรอเตือนหรือสั่ง |
เด็กหยิบอุปกรณ์มาเริ่มทำงานเองทันที |
|
6 |
Planning & Organizing (วางแผน/จัดระบบ) |
การวางแผนลำดับขั้นตอน จัดการงานหรือชีวิตให้มีระบบ |
เด็กรู้ว่าต้องทำอะไรก่อน-หลัง เช่น ต้องเตรียมของก่อนทำกิจกรรม |
|
7 |
Cognitive Flexibility (ยืดหยุ่นทางความคิด) |
ปรับเปลี่ยนความคิดหรือแผนเมื่อเจออุปสรรค |
เด็กทำพังแล้วลองวิธีใหม่ หรือยอมเล่นตามกติกาใหม่ของกลุ่ม |
|
8 |
Self-Monitoring (ประเมินตนเอง) |
การรู้ตัวว่าทำถูกหรือผิด ต้องปรับตรงไหน |
เด็กรู้ตัวว่าเขียนผิด แล้วแก้ไขได้เอง |
|
9 |
Goal-Directed Persistence (มุ่งสู่เป้าหมาย) |
ความพยายามทำเป้าหมายให้สำเร็จแม้มีอุปสรรค |
เด็กอยากต่อบล็อกให้เสร็จ แม้พังไปหลายรอบก็ยังไม่ยอมแพ้ |
|
|
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น